Drewno krajowe i importowane – przegląd materiałów
Polska należy do krajów o znacznym zalesieniu, co sprawia, że rynek stolarstwa meblarskiego opiera się przede wszystkim na surowcu krajowym: dębie, buku, sośnie i jesienie. Gatunki egzotyczne – teak, merbau, mahoń – są dostępne, ale ze względu na cenę i regulacje dotyczące zrównoważonego pozysku stosowane rzadziej.
Wybór gatunku drewna wpływa nie tylko na estetykę gotowego mebla, ale przede wszystkim na jego trwałość, sposób obróbki i wymagania dotyczące wilgotności. Poniżej opisano właściwości gatunków najczęściej używanych przez polskich stolarzy.
Dąb szypułkowy i bezszypułkowy
Dąb jest najpopularniejszym gatunkiem drewna twardego w polskim meblarstwie. Charakteryzuje się wyraźnym rysunkiem słojów, dużą twardością i dobrą odpornością na ścieranie, co predestynuje go do produkcji stołów, podłóg i frontów szaf. Gęstość drewna dębowego wynosi około 690–720 kg/m³ przy wilgotności 12%.
Obróbka dębu wymaga ostrych narzędzi – zarówno ręcznych, jak i maszynowych. Tępe ostrze zostawia na powierzchni wyciśnięte i podrwane włókna zamiast czystego cięcia. Dąb reaguje na kontakt z metalem, tworząc ciemne plamy na skutek reakcji tanin z żelazem; z tego powodu zaleca się stosowanie ścisków z przekładkami lub zacisków aluminiowych przy klejeniu.
Odmiany i region pozysku
W Polsce rośnie zarówno dąb szypułkowy (Quercus robur), jak i bezszypułkowy (Quercus petraea). Drewno obu gatunków jest podobne technologicznie, choć dąb bezszypułkowy ma nieco równomierniejszy rysunek słojów. Drewno z wolno rosnących dębów z lasów nizinnych jest zazwyczaj gęstsze niż z szybko rosnących plantacji.
Buk zwyczajny
Buk (Fagus sylvatica) to gatunek o jednorodnej, jasnej barwie i drobnym rysunku. Gęstość wynosi około 700–720 kg/m³. Buk jest stosowany powszechnie do produkcji krzeseł – ze względu na dobrą giętność parową i łatwość gięcia na gorąco stosuje się go w technice Thoneta.
Wadą buku jest duża praca drewna, czyli podatność na zmiany wymiarów przy wahaniach wilgotności. Meble bukowe w źle uszczelnionych pomieszczeniach lub przy nieodpowiednim sezonowaniu surowca mogą wykazywać tendencję do deformacji. W środowiskach stabilnych klimatycznie buk sprawdza się dobrze.
Sosna pospolita
Sosna (Pinus sylvestris) to najszerzej dostępny gatunek drewna w Polsce, stanowiący ponad 60% masy leśnej. Drewno sosnowe jest miękkie (twardość Brinella ok. 1,6 kN/mm²), łatwe w obróbce i stosunkowo tanie. Jest stosowane w produkcji mebli rustykalnych, skrzyń, półek i mebli dziecięcych.
Sęki w desce sosnowej mogą stanowić ozdobę lub wadę, zależnie od przeznaczenia. W tarcicach na meble wyróżnia się drewno bezsęczne (tzw. cztery pierwsze lub lita) i drewno sęczne, akceptowane przy projektach o charakterze naturalnym i nieregularnym.
Skalę twardości drewna – skalę Brinella i Janka – stosuje się w branży meblarskiej do porównywania odporności na wgniecenia. Wyższy wynik oznacza drewno twardsze i bardziej odporne na ślady użytkowania.
Jesion wyniosły
Jesion (Fraxinus excelsior) ma wyraźny, kontrastowy rysunek słojów i jasną barwę z lekkim odcieniem kremowym lub szarawym. Gęstość wynosi około 690 kg/m³. Jest stosunkowo giętki, co umożliwia profilowanie metodą parową i na zimno. W meblarstwie rzemieślniczym jesion trafia do produkcji krzeseł, ław i blatów roboczych.
W ostatnich latach zasoby jesionu w Polsce zmniejszyły się na skutek choroby wywoływanej przez grzyb Hymenoscyphus fraxineus. Przekłada się to na ograniczoną dostępność surowca i wyższe ceny tarcic jesionowych.
Orzech włoski i czarny
Orzech włoski (Juglans regia) to gatunek drewna z ciemnobrązową barwą i szlachetnym, zróżnicowanym rysunkiem. Drewno orzechowe jest chętnie stosowane w produkcji mebli ekskluzywnych – serwantek, biurek i frontów szaf. Cena tarcic orzechowych jest wyraźnie wyższa niż dębowych czy bukowych.
Orzech czarny (Juglans nigra) pochodzi z Ameryki Północnej; bywa stosowany jako zamiennik orzecha włoskiego lub w projektach, gdzie wymagany jest ciemniejszy odcień bez konieczności bejcowania.
Parametry techniczne – zestawienie
Przy wyborze drewna na meble stolarze biorą pod uwagę kilka parametrów: twardość, gęstość, kurczliwość i pęcznienie, a także dostępność wymiarową tarcic. Drewno twardsze (dąb, jesion) jest bardziej odporne na uszkodzenia mechaniczne, ale trudniejsze w obróbce i zazwyczaj droższe od miękkiego (sosna, lipa).
Wilgotność surowca powinna być stabilna przed cięciem. Tarcice sezonowane w naturalnych warunkach – w stertach z przepierzeniami umożliwiającymi cyrkulację powietrza – przez co najmniej rok na każdy centymetr grubości dają stabilniejszy materiał niż drewno suszone komorowo w zbyt krótkim czasie.